Na co zwracać uwagę w bajkach, grach i aplikacjach edukacyjnych?

Zgodnie z zaleceniami WHO, dzieci w wieku przedszkolnym powinny korzystać z urządzeń ekranowych wyłącznie w towarzystwie dorosłych.

Obecność opiekuna pozwala nie tylko kontrolować czas spędzany przed ekranem, ale też na bieżąco reagować na trudne lub niezrozumiałe treści, wspierać dziecko w ich interpretowaniu i wybierać materiały adekwatne do wieku i możliwości. Zwykle producenci czy dostawcy usług określają rekomendowany wiek dziecka. Ale czy to wystarczy, aby rzeczywiście zadbać o rozwój i bezpieczeństwo dziecka w świecie cyfrowym? Warto przyjrzeć się także innym aspektom – takim jak treści, sposób ich prezentacji, tempo akcji, obecność reklam czy mechanizmy nagradzania.

Aplikacje edukacyjne

• Dopasowanie do możliwości dziecka, a nie tylko do wieku. Zadania nie powinny być zbyt proste ani zbyt trudne. W obu sytuacjach mogą obniżać motywację do podejmowania wysiłku i zniechęcać dzieci do podejmowania bardziej wymagających zadań.
• System nagród. Choć na pierwszy rzut oka nagrody w postaci pochwały są czymś pożądanym, to zbyt duża ich liczba za wykonywanie np. łatwych zadań, osłabia wewnętrzną motywację. Dziecko może się przyzwyczaić, że każda aktywność musi być natychmiast doceniona i nie akceptować sytuacji, kiedy trzeba poczekać na efekt lub poradzić sobie z brakiem sukcesu, np. na późniejszym etapie w szkole.
• Intensywność bodźców. Głośne dźwięki, miganie zmieniających się obrazków mogą utrudniać zrozumienie tego, co się dzieje na ekranie i obciążać układ nerwowy dziecka, który intensywnie się rozwija.
• Reklamy. Dotyczy to szczególnie darmowych aplikacji. Dzieci mogą nie rozróżniać treści edukacyjnych od komercyjnych i ulegać manipulacji. Przerwy reklamowe niepotrzebnie wyrywają dziecko z toku działania i myślenia, i rozpraszają je. To nie sprzyja nauce i rozwojowi dziecka.
• Konstrukcja programu. Niektóre aplikacje mają wbudowany system automatycznych przerw. Po wykonaniu określonych zadań czy określonym czasie pojawia się wówczas informacja „Czas na przerwę”. W przypadku braku takiej opcji w aplikacji dziecka, podobną funkcję może pełnić narzędzie kontroli rodzicielskiej, które umożliwia monitorowanie i zarządzanie czasem dziecka przed ekranem. Warto z tych możliwości korzystać.

Bajki

• Tempo i dynamika akcji. Spokojne tempo i dłuższe ujęcia (bez ciągłych i szybkich cięć) sprawiają, że dziecku łatwiej jest zrozumieć to, co się dzieje na ekranie i nie przeciąża to jego uwagi.
• Wzorce zachowań. Warto wybierać bajki, w których bohaterowie muszą na coś poczekać, radzą sobie z frustracją, ponoszą konsekwencje swoich decyzji, proszą o pomoc i rozmawiają o emocjach. W ten sposób modelują pozytywne wzorce regulacji emocji.
• Reklamy. Zwykle są utrzymane w szybszym tempie i są głośniejsze niż bajki. Poza tym, że rozpraszają uwagę, bardzo pobudzają i wzmacniają potrzebę natychmiastowego zaspokojenia. Dlatego lepiej jest wybierać bajki wolne od przerw reklamowych.
• Długość bajek. Ważne jest, aby w jednym krótkim, najlepiej np. 10-15 minut, odcinku bajki zamykał się wątek fabularny. To ułatwia przerwanie oglądania w naturalnym momencie. Dziecko nie musi wówczas zastanawiać się, co będzie dalej.

Gry

• Mechanizmy nagradzania. Warto sprawdzić, jaki system nagród oferuje gra. Często służą one nie tylko wzmocnieniu dziecka, ale zatrzymaniu go jak najdłużej przy ekranie. Towarzyszą temu silne efekty dźwiękowe i wizualne, np. wybuch konfetti. Dziecko zdobywa punkty, odblokowuje kolejne poziomy, rywalizuje z innymi w rankingach. Daje to wprawdzie poczucie postępu, ale jednocześnie utrudnia przerwanie gry. Innym mechanizmem nagradzania o potencjale uzależniającym są tzw. loot boxy lub „niespodzianki” (skrzynki z losowymi nagrodami). Wówczas dziecko nie wie, na co natrafi. W przypadku młodszych dzieci lepiej więc, żeby nagrody były utrzymane w spokojnym tonie w formie obrazka czy komentarza (bez ferii dźwięków i kolorów), miały przewidywalną strukturę (bez niespodzianek, skrzynek itp.), a odblokowywanie ewentualnych poziomów było przewidywalne, wiązało się ze zwiększonym poziomem trudności i pozostało utrzymane w umiarkowanym tempie, bez nadmiaru bodźców.
• Tempo gry i ilość bodźców. Gry o szybkim tempie, z silnymi bodźcami dźwiękowymi i natychmiastowymi reakcjami mogą przeciążać młodsze dzieci i utrudniać rozwój koncentracji oraz cierpliwości. Lepiej wybierać gry spokojniejsze, które pozwalają np. przemyśleć kolejne posunięcia i podejmować decyzję bez presji czasu i rywalizacji z innymi.
• Treść i przekaz gry. Gry mogą prezentować różne wzorce osobowe zarówno te pozytywne, jak i negatywne. Najlepiej jest unikać gier opartych na przemocy, szybkiej rywalizacji, eliminacji przeciwników czy zdobywaniu przewagi kosztem innych. Dzieci dopiero uczą się empatii i regulacji emocji.
• Obecność reklam lub płatnych funkcji. Wiele bezpłatnych gier zawiera reklamy oraz system mikropłatności. Oznacza to, że oferuje możliwość kupienia różnych dodatkowych opcji, np. skrócenia czasu na regenerację energii postaci, walut w grze, zwierzątek, „magicznej skrzynki” z niespodziankami itp. Dziecko może nie rozumieć, że są to elementy komercyjne, a dodatkowo są one źródłem impulsów, które zaburzają skupienie i uczą, że nagroda jest zawsze „na jedno kliknięcie”. Ma to potencjał uzależniający.
• Możliwość ustawienia limitów. Choć wiele dostępnych gier nie ma wbudowanych limitów czasu, taką możliwość mają opiekunowie. Służą temu aplikacje kontroli rodzicielskiej czy zwykłe i ogólnodostępne narzędzia mierzące czas.

Bajki, aplikacje czy gry mogą być wartościowe dla rozwoju dziecka, ale wszystko zależy od tego, jakie treści przedstawiają, jak są zbudowane i w jaki sposób dziecko z tego korzysta. Dlatego zachęcamy do świadomego wybierania cyfrowych aktywności i towarzyszenia w tym dzieciom. Więcej: https://pierwszekroki.net/uzywanie-mediow-elektronicznych-przez-dzieci-w-wieku-przedszkolnym-najwazniejsze-zalecenia-dla-rodzicow/

Red.

---

Czy ten artykuł był: